Vitaminen, koolhydraten en vezels

Geschreven door Judith Zijlstra, vrijwilligster in Tadzjikistan

De Schijf van Vijf, Elke Dag Twee Ons Groenten en Twee Keer Fruit: in Nederland weet bijna iedereen dat goede voeding een essentiële behoefte is voor een mens. Op school en thuis worden kinderen uitgebreid onderwezen over het belang van gezond eten: en ook al houden ze zich er niet altijd aan, in ieder geval weten ze wat goed voor hun is en wat niet. En, nog belangrijker, in Nederland is gezonde voeding altijd in overvloed aanwezig. Zelfs in de winter kan je bij de Albert Heijn verse aardbeien of sinaasappels kopen, of courgette, of spinazie. Ze groeien bij ons in Nederland in de kassen of worden goedkoop geëxporteerd uit Spanje en andere warme landen.

In Tadzjikistan heeft men die luxe niet. Op de weinige landbouwgrond die er in Tadzjikistan te vinden is (aangezien 93% van het land uit bergen bestaat) wordt er maar een beperkt aantal groenten en fruit verbouwd. Op een doorsnee bazaar in Tadzjikistan vind je dan ook niets anders dan aardappelen, wortels, kool, pompoen, koolrapen, uien, knoflook, tomaten en komkommer – en zelfs de beschikbaarheid van deze groenten is afhankelijk van het seizoen. Vanwege dit magere aanbod beperkt een Tadzjieks maal zich vaak tot de traditionele plof (rijst met wortel en vlees), groentesoep, kebab of aardappelen met vlees.

Naast de beperkte keus in verse groenten hebben Tadjzieken ook een heel ander idee over welk eten gezond en belangrijk is. Zo nemen vlees en brood grotendeels de plaats van groenten en peulvruchten in. Vlees is een duur product, ook al is het niet altijd vers, en daarom wordt het als een luxe gezien. Een gastheer die zijn gasten geen vlees kan aanbieden doet hen eigenlijk een beetje tekort.

Hetzelfde geldt voor brood: de traditionele Tadzjiekse non (een wit, plat, vers gebakken brood) wordt bij elke maaltijd gegeten en kan een beetje worden gezien als het ‘smeermiddel’ van de Tadzjiekse keuken. ’s Ochtends bij het ontbijt, ’s middags bij de lunch, tussendoor bij de thee en ’s avonds bij het diner: brood is altijd aanwezig en vult alle leegtes op. Maar of het nou wel echt zo gezond is?

Voor de veelal gehandicapte kinderen in ons project is het zeer belangrijk dat zij goed eten en elke dag genoeg vitaminen, vezels en koolhydraten binnen krijgen. Naast het feit dat veel kinderen in het project nog in de groei zijn, krijgen ze elke dag ook fysiotherapie en daarom moeten ze sterk en gezond worden en blijven. De voeding van de kinderen in het project is daarom een belangrijke prioriteit.

Vorig jaar hebben we bijvoorbeeld stappen ondernomen om het eten van de weinig voedzame non te beperken. Het avondeten mag zoals voorheen niet meer worden opgevuld met brood, en tijdens het ontbijt en de lunch worden er nu ook regelmatig eieren gegeten. Om een gezondere vervanging voor de non te vinden zijn we vorig jaar ook begonnen met het introduceren van cornflakes en pap: dit was eerst nogal wennen voor veel kinderen en het personeel, maar nu eten ze het graag. Momenteel proberen we naast de non en de cornflakes ook nog een ander soort brood op tafel te zetten waar meer voedingsstoffen in zitten. Dit valt echter niet mee in Tadzjikistan, aangezien alleen non vers wordt gebakken en andere broden in fabrieken worden geproduceerd en daardoor niet altijd even vers zijn.

Daarnaast hebben we nu in de study-flat en het study-home een nieuw menu voor het avondeten, met gerechten die meer groente, vezels en koolhydraten bevatten. Het was echter nog wel een hele klus om dit menu zo zo gezond en afwisselend mogelijk te maken, gezien het beperkte aanbod aan verse groente hier in Tadzjikistan. Onder het motto ‘roeien met de riemen die je hebt’ staan nu alle groenten die er op de Tadzjiekse bazaar te krijgen zijn op het menu. Onder de nieuwkomers staan boekweit met pompoen, aardappelen met kool, Mexicaanse bonenschotel met rijst en hutspot met wortels, uien en aardappelen.

Maar het blijft natuurlijk de vraag tot in hoeverre je de kinderen zelf moet laten kiezen wat ze willen eten. Tot nu toe is bijvoorbeeld de kool met aardappelen op woensdag niet bij alle kinderen in de smaak gevallen: sommigen lusten geen kool en gaan in plaats daarvan brood eten. Maar kool is tegelijkertijd ook een van de weinige verse groenten die je hier in Tadzjikistan kan vinden. Ga je in zo’n geval door met het aanbieden van kool, in de hoop dat ze het leren eten? Een andere optie om genoeg groente binnen te krijgen, is door het kopen van diepvriesgroenten. Alleen zijn die in verhouding duur en moet je vaak drie supermarkten af voordat je het juiste product vindt. In plaats van de kool zullen we nu (diepvries-)spinazie met aardappelen proberen, en hopen dat we elke week er genoeg zakjes van kunnen vinden.